نامه از دیار بشکرد..(کسمت اخر)

ترجمه‌ی فارسی پیشنهادی

نامه‌ای از دیار بشکرد (قسمت آخر)

شهداد با من و ناخدا ایسف خیلی مهربان بود و از وقتی ما را دیده بود نمی‌توانست خوشحالی‌اش را پنهان کند. بعد از اینکه شهداد برگشت، غیر از شربت و لیموناد یک بسته «شیرگا» هم برایم آورد. اولین باری بود که یک غریبه این‌همه به من محبت می‌کرد و از دیدن من و پدرم این‌قدر خوشحال بود؛ برای همین می‌خواستم شهداد را بیشتر بشناسم.

شب که رفتیم توی لنج، دیدیم شهداد هم آنجا نشسته. معلوم بود جاشوها خوب می‌شناختندش و همه سربه‌سرش می‌گذاشتند. ناخدا با دیدن شهداد، همان‌طور که می‌خندید، به عربی چیزی به او گفت؛ شهداد هم با خنده به عربی جوابش را داد. ناخدا به شهداد گفت: «عربی حرف زدنت خوب شده.» شهداد همان‌طور که می‌خندید گفت: «عربی را بهتر از بشکردی حرف می‌ژنم!» (شهداد همیشه «ز» را «ژ» تلفظ می‌کرد.) همهٔ جاشوها به حرف شهداد خندیدند. ناخدا به شهداد گفت: «یک نامه از دیار بشکرد برایت آمده؛ یادم باشد نامه‌ات را بدهم.» حدود ساعت ده شب بود که شهداد رفت به دکان نفت‌فروشی حاجی عبدالقادر؛ بالای پشت‌بام آن دکان یک اتاق کوچک برای شهداد درست کرده بودند که همه به شوخی اسمش را گذاشته بودند «بنگلهٔ شهداد». بعد از رفتن شهداد، پیش از آنکه من چیزی دربارهٔ شهداد بپرسم، یکی از جاشوها که تازه روی لنج ناخدا ایسف جاشو شده بود پرسید: «این بشکردی کیست؟» کسی جوابش را نداد و همه منتظر بودند تا ناخدا چیزی بگوید. «پسرعمو» (یکی از جاشوهای قدیمی) به شوخی گفت: «شهداد رفیق قدیمی ناخداست. هر وقت لنج ما به خورفکان می‌آید، اولین کسی که پیش ما می‌آید و همیشه به ما سر می‌زند شهداد است. قبلاً روی اسکله حمالی می‌کرد، ولی چند سال پیش ناخدا ایسف او را به حاجی عبدالقادر معرفی کرد و حالا همه‌کارهٔ حاجی شده. آدم شریفی است. سال‌هاست زن و بچه‌اش را ندیده. نمی‌دانم چرا از بشکرد فرار کرده. مرد شریفی است، مرد شریفی است!!!» نمی‌دانم پسرعمو چرا این جملهٔ آخر را چند بار تکرار کرد؛ انگار بغض کرده بود و دیگر ساکت شد. بعد از شنیدن این حرف‌ها بیشتر دلم می‌خواست از شهداد بدانم. رفتم توی کِوِن لنج؛ ناخدا دراز کشیده بود. سرم را گذاشتم توی بغلش و پرسیدم: «شهداد چرا فرار کرده؟ چرا نمی‌تواند زن و بچه‌اش را ببیند؟» ناخدا چیزی نگفت و من باز پرسیدم: «چرا نمی‌تواند بچه‌اش را ببیند؟» بعد از ده دقیقه ناخدا، که چشم‌هایش پر از اشک شده بود، گفت: «درد غربت و رنج دوری غم سنگینی است؛ خدا نصیب هیچ‌کس نکند.» و ادامه داد: «شهداد اهل منطقهٔ بشکرد است. چند سال پیش ژاندارم‌ها شهداد را با هفت نفر دیگر از طایفه‌اش از روستای انگهران دستگیر می‌کنند تا به میناب بیاورند و به خدمت اجباری بفرستند. توی راه ژاندارم‌ها چند بار به آن‌ها بی‌احترامی می‌کنند و به‌شان می‌گویند: اجازه ندارید بشکردی حرف بزنید. یک شب نزدیک روستای سندرک، سر راه میناب، چهار نفر از ژاندارم‌ها می‌روند خودشان را بشویند و فقط یک ژاندارم زیر یک درخت کهور نگهبانی می‌داد و چرت می‌زد. شهداد و پسرعمویش کریمداد از پشت سر به ژاندارم حمله می‌کنند، تفنگ را از دستش بیرون می‌کشند، لباس‌ها و تفنگ‌های بقیهٔ ژاندارم‌ها را برمی‌دارند و همراه هم‌ولایتی‌هایشان فرار می‌کنند. برای اینکه کمتر به چشم بیایند، به چهار گروه دونفره تقسیم می‌شوند تا مدتی بتوانند در آبادی‌های اطراف سر کنند و بعد که اوضاع آرام شد دوباره به دیارشان برگردند. شهداد و کریمداد مدتی به گروگ و سیریک می‌روند و از آنجا به بندر می‌آیند و بعد به این طرف آب. دو نفر دیگر از رفقایش بعد از چند ماه خودشان را تحویل ژاندارمری میناب می‌دهند و یک هفته بعد به‌عنوان یاغی و راهزن اعدامشان می‌کنند.» در این لحظه خواب بر من غلبه کرد و نتوانستم قصهٔ غم‌انگیز شهداد را تا آخر بشنوم.

برخلاف روزهای قبل خیلی دیر از خواب بیدار شدم. جاشوها مشغول کار بودند و ناخدا ایسف هم مهمان داشت: رام‌چند، ناخدای هندی، نشسته بود و چای شیر می‌خورد. پدرم تا مرا دید گفت: «بیا ببین رام‌چند برایت چه آورده!» دیدم یک گونی بزرگ روی عرشهٔ لنج افتاده. رام‌چند به گونی اشاره کرد و گفت: «مَمفولی.» نفهمیدم منظورش چیست. رفتم روی عرشه تا ببینم چیست و دستی به گونی زدم. همان موقع یکی از جاشوها از راه رسید و گفت: «بیا ببین، یک گونی بادام‌زمینی برایت آورده‌اند!»

عصر با ناخدا ایسف و رام‌چند به دکان حاجی عبدالقادر رفتیم. توی راه شهداد را دیدم که بشکه‌های نفت را غلت می‌داد. تا دیدمش صدایش زدم: «شهداد!» شهداد هم سرش را برگرداند و همان‌طور که دستش را با لُنگش پاک می‌کرد به طرف ما آمد، با ناخدا و رام‌چند دست داد و به من گفت: «امروز چرا دیر آمدی؟» ناخدا ایسف گفت: «اگر می‌خواهی پیش شهداد بمان؛ من کار دفتری و حساب‌وکتاب دارم. فردا به امید خدا به طرف مسقط حرکت می‌کنیم.»

توی دکان نفت‌فروشی شهداد نشسته بودم که برایم نوشابهٔ خنکی آورد و گفت: «بخور، گرم می‌شود.» توی دست دیگرش یک پاکت بزرگ بود. گفت: «این را ببر توی لنج بخور و به کسی نده.» با نگاهی مهربان پرسید: «چند سالت است؟» گفتم: «ده سال.» سرش را پایین انداخت، از توی یک کارتن کوچک چند بسته کاغذ را جابه‌جا کرد و یک پاکت نامه بیرون آورد و گفت: «کف دستت را نشانم بده.» هر دو دستم را باز کردم. همان‌طور که به دست‌هایم نگاه می‌کرد، اشک از چشم‌هایش پایین آمد. روی کاغذی که دستش بود، طرح دست و پای یک بچه نقش بسته بود. همان‌طور که بغض کرده بود گفت: «دستت را بگذار روی عکس.» آرام دستم را روی عکس گذاشتم؛ هر دو یک اندازه بودند. سرم را بلند کردم و دیدم چشم‌های شهداد پر از اشک است. همان‌طور که گریه می‌کرد گفت: «دخترم هم‌سن‌وسال توست. وقتی فرار کردم دو ماهش بود.» و دیگر گریه نگذاشت حرف بزند. اولین بار بود که گریهٔ یک مرد بزرگ را می‌دیدم. نمی‌دانستم چه کنم. سرش را بلند کرد، پیشانی‌ام را بوسید و همان‌طور که گریه می‌کرد گفت: «دلم می‌خواهد دخترم را بغل کنم و ببوسمش، مثل همهٔ پدرها.» گریه به من هم امان نداد و گریه کردم. اولین باری بود که دلم برای کسی می‌سوخت و با او گریه می‌کردم.

درد غربت و رنج دوری غم سنگینی است که خدا نصیب کسی نکند.

..

سَر بُن = پشت بام

کِشِک = نگهبانی

کِوِن (keven) = کابین و اتاق ناخدای لنج

ممفولی در زبان هندی = بادام زمینی

جُندار = ژاندارم

اجباری = خدمت وظیفه

گروگ = بندری در نزدیکی شهر سیریک

انگهران و سندرک = روستاهای بشاکرد، سندرک در ۷۰ کیلومتری میناب است

گریخ = گریه

درام = بشکه

چُولَنگ = کودک

دِل دست = کف دست

نَخش = نقش