گریخ بی گونی ون شکر

ترجمه‌ی فارسی پیشنهادی

احمد گعکو (خالو احمد) و گریه برای گونی‌های شکر

خالو احمد، یا به قولِ بعضی از سورویی‌ها احمد گعکو، تابستان‌ها لُنگ و زیرپیراهنی به تن داشت و زمستان‌ها با گونی چیزی مثلِ پالتو درست کرده بود و به تن می‌کرد. از مالِ دنیا فقط کیسهٔ کوچکی داشت که با «نشپیل» دورِ کمرش بسته بود و با همین کیسه تورهای ماهیگیری را تعمیر می‌کرد؛ در این کار استاد بود و درآمدش هم از تعمیرِ تور بود؛ البته مردمِ سورو هم به او کمک می‌کردند. همهٔ سورویی‌ها خالو احمد را می‌شناختند. خالو احمد کاری به کارِ مردم نداشت و مردم هم کاری به کارِ او نداشتند. خیلی‌ها می‌گفتند خالو احمد دیوانه است، ولی پدرم (ناخدا ایسف) می‌گفت خالو احمد از چهل تا پادشاه هم عاقل‌تر است و عقلش بیشتر است. هر وقت ناخدا ایسف خالو احمد را می‌دید، به طرفش می‌رفت و می‌پرسید: «خالو احمد، کجا داری می‌روی؟» و خالو چیزی نمی‌گفت؛ فقط لبخند می‌زد و سرش را پایین می‌انداخت. ناخدا ایسف در حالی که با یک دست به شانهٔ خالو می‌زد، با دستِ دیگر چیزی در مشتِ خالو می‌گذاشت و می‌رفت. هر دوشان احترامِ خاصی برای هم قائل بودند.

خالو احمد هر وقت مرا تنها می‌دید، می‌پرسید: «تو پسرِ ناخدا ایسفی؟» و بی‌آنکه منتظرِ جوابم بماند، می‌خندید — آن هم چه خنده‌ای، که اشک از چشمش سرازیر می‌شد — و همان‌طور که می‌خندید می‌گفت: «ای خالو، به دستورِ ناخدا ایسف برای گونی‌های شکر گریه می‌کردیم!!» و باز می‌خندید و چند دقیقه بعد، همان‌طور خندان، بلند می‌شد و می‌رفت. من هم خیلی دلم می‌خواست بدانم رابطهٔ خندهٔ خالو احمد با گریه برای چند گونی شکر چیست!!!

...

راوی، ناخدا ایسف: با شروعِ جنگ جهانی دوم، خیلی از کشتی‌های باری که در دریای هند (اقیانوس هند) و خلیج فارس رفت‌وآمد داشتند، دنبالِ بندرگاهِ آرامی برای لنگر انداختن بودند. وقتی ایران بی‌طرفی‌اش را اعلام کرد، خیلی از این کشتی‌ها، به‌ویژه کشتی‌های متحدین یعنی آلمان و...، به طرفِ بندر آمدند. کشتی‌های انگلیسی‌ها و متفقین هم برای آمدن به بندر مشکلی نداشتند. بعد از مدتی کشتی‌های انگلیسی و متفقین به طرفِ کراچی و بمبئی و جاهایی که مستعمرهٔ خودشان بود حرکت کردند، ولی آلمانی‌ها ماندگار شدند. این کشتی‌ها پر از مواد خوراکی مثلِ قند و شکر و روغن بودند که در شهرهای ایران پیدا نمی‌شد و در سیرجان و کرمان مثلِ طلا بود. ناخداهای آلمانی که دیدند ایران به دستِ متفقین دارد اشغال می‌شود، ترس به دلشان افتاد و برای همین شروع کردند به فروشِ محمولهٔ کشتی‌هایشان. تاجرهای بندر که وضع را این‌طور دیدند، لنج‌ها را پای کشتی‌ها فرستادند و چون گمرک را خیلی بالا برده بودند، لنج‌ها بار را در اطرافِ بندر خالی می‌کردند و مخفیانه به انبارِ تاجرها می‌رساندند. خب، به خاطرِ جنگ مدت‌ها بود که لنج‌ها نمی‌توانستند برای آوردن یا بردنِ بار به جایی بروند و جاشوها هم مدت‌ها بیکار بودند؛ برای همین با وجودِ خطر این کار را قبول کردند و....

خالو احمد می‌گفت: لنجِ ما بیشترِ بارش را به بندر رسانده بود و فقط هفت گونی شکرِ بزرگ در لنج مانده بود. یک هفته بود که لنجِ ما در خورِ گرور، بالادستِ سورو، منتظرِ دستورِ ارباب برای خالی کردنِ این هفت گونی بود تا بارشان را تحویل بدهیم و پولمان را بگیریم.

این موقع مأموران گمرک و ژاندارم‌ها همهٔ راه‌ها را بسته بودند و اصلاً نمی‌شد شکرها را به بندر رساند. یک روز صبح ناخدا ایسف با عجله آمد توی لنج و گفت: «امروز هر طور که شده باید شکرها را به بندر برسانیم.» و ناخدا دستور داد با هر چه تختهٔ اضافی در لنج هست یک تابوتِ بزرگ درست کنند و عصر به طرفِ بندر راه بیفتند. خالو احمد می‌گفت: من سال‌ها بود همراهِ ناخدا ایسف بودم و اخلاقش را می‌شناختم، ولی آن روز نمی‌دانستم منظورِ ناخدا چیست!!

بعد از نمازِ عصر ناخدا دستور داد هر هفت گونی شکر را توی تابوت بگذارند و هشت نفر از جاشوها آن را روی شانه حمل کنند، ولی جا برای دو گونی نبود. ناخدا با عصبانیت گفت: «گورِ پدرِ ارباب‌ها! دو گونی را در لنج بگذارید؛ بعداً برای مصرفِ خودمان بخش‌بخش می‌کنیم.» پنج گونی شکر را در تابوت گذاشتیم و با چادرشب رویش را پوشاندیم که هیچ چیز معلوم نباشد.

این موقع ناخدا جلوی تابوت ایستاد و دست‌هایش را مثلِ کسی که می‌خواهد فاتحه بخواند جلوی صورتش گرفت و خیلی جدی فاتحه خواند و گفت: «خدا بیامرزدش؛ تازه می‌خواست جاشو بشود؛ دو تا بچهٔ یتیم از خودش به یادگار گذاشته!!! سلیمان احمد مردِ خوبی بود.» ناخدا آن‌قدر جدی حرف می‌زد که نزدیک بود همه گریه کنند. بعد ناخدا گفت: «آهای، یادتان باشد، اسمِ مرحوم سلیمان احمد است؛ اصلش مالِ کلات است ولی چند سالی بود که در محلهٔ گلکنی، پشتِ محلهٔ چاه‌محمودیِ بندر، زندگی می‌کرد.» بعد از حرف‌های ناخدا، گونی‌های شکر — یا به قولِ ناخدا ایسف، جنازهٔ سلیمان احمد — روی شانهٔ ما، از خورِ گرور از کنارِ ساحل راه افتادیم. نزدیکِ اذانِ مغرب به سورو رسیدیم. مردمِ محله که کنارِ دریا نشسته بودند، با دیدنِ جنازه برای کمک به طرفِ ما آمدند، که ناخدا دستورِ گریه صادر کرد و خودش با صدای بلند گفت: «لا اله الا الله، لا اله الا الله»، و ما هم تکرار می‌کردیم و گریه و شیون راه انداخته بودیم. مردم هم به رسمِ قدیم، که شانه زیرِ تابوت دادن ثواب دارد، همه کمک می‌کردند — خدا خیرشان بدهد — ما هم نفسی تازه کردیم. وقتی از کنارِ دریای سورو گذشتیم کمی استراحت کردیم و دوباره راه افتادیم. نزدیکِ محلهٔ پاشهر، اهالی وقتی دیدند ناخدا ایسف جلوی جنازه حرکت می‌کند، همه برای کمک آمدند (در پاشهر هم همه ناخدا را می‌شناختند). دیگر ما از تهِ دل گریه می‌کردیم و باورمان شده بود که یک جوان جوان‌مرگ شده!! حدودِ ساعت هشت بود که به پستِ مأموران راهداری نزدیک شدیم. صدای «لا اله الا الله» و گریهٔ ما توجهِ مأمورانی را که آنجا نشسته بودند جلب کرد و دو نفر از آن‌ها با یک ژاندارم و یک فانوس به طرفِ ما آمدند. وقتی تابوت را دیدند کلاهشان را برداشتند و «لا اله الا الله» را تکرار کردند و چند متری هم جنازه را روی شانه‌شان گرفتند. وقتی از راهداری رد شدیم، ناخدا ایسف خندید و گفت: «انبار پشتِ مسجدِ گلداری است و آنجا باید شکرها را تحویل بدهیم.»

وقتی شکرها را تحویل دادیم و داشتیم استراحت می‌کردیم، ناخدا خندان آمد و گفت: «انعامِ شما را هم از ارباب گرفته‌ام» و همان‌طور که دست روی شانهٔ همه می‌زد، به هر کس یک اسکناسِ پنج‌تومانی داد. خالو احمد می‌گفت: قصهٔ چند سال پیش است، ولی هر وقت ناخدا ایسف مرا می‌بیند، دستی به شانه‌ام می‌زند و یک پنج‌تومانی در مشتم می‌گذارد.